AUTYZM  W  ŚWIETLE  LITERATURY  

	Czym jest to zagadkowe zaburzenie, tak nieznaczne, a zarazem tak drastyczne w swych efektach: umożliwiające duży postęp a jednocześnie bezwzględnie uniemożliwiające pełną integrację ze społeczeństwem?
	Pisząc o autyźmie, nie sposób nie zacząć od pionierów – Leo Kannera i Hansa Aspergera, którzy niezależnie od siebie, opublikowali pierwsze opisy tego zaburzenia.
	W 1943 roku amerykańskie czasopismo lekarskie The Nervous Child w drugim numerze opublikowało liczący 33 strony artykuł pt. Autistic Disturbances of Afective Contact (Zaburzenia autystyczne kontaktu afektywnego), w którym Leo Kanner, austriacko-amerykański lekarz psychiatra, opisał jedenaścioro dzieci cierpiących na tę przypadłość. Swój artykuł rozpoczął tak: Od roku 1938 zwróciła naszą uwagę pewna liczba dzieci, których stan tak znacznie odbiega od czegokolwiek, co do tej pory zaobserwowano, że każdy przypadek zasługuje - i mam nadzieję, że ostatecznie doczeka się tego – na szczegółową analizę swych fascynujących właściwości.
	 L. Kanner przedstawił pięć charakterystycznych cech tego zaburzenia, nazwał je początkowo autyzmem wczesnodziecięcym. Zostały uznane za powszechnie opisujące dzieci autystyczne. Były to:
•	Niezdolność do nawiązywania więzi oraz interakcji z ludźmi występująca od początku życia,
•	Niezdolność do porozumienia się z innymi za pomocą języka,
•	Obsesja na punkcie niezmienności otoczenia i opór przed zmianami,
•	Zaabsorbowanie rzeczami (przedmiotami) a nie ludźmi,
•	Sporadyczne wykazywanie sporych możliwości intelektualnych.
Lekarze stojący przed problemem diagnozy dzieci otrzymali opublikowane w Medical Word News następujące ogólne wskaźniki autyzmu:
- dziecko, które jest nadmiernie niespokojne bez przyczyny,
- dziecko, które nie jest świadome własnej tożsamości,
- dziecko, które jest zazwyczaj zajęte określonym, jednym przedmiotem,
- dziecko kręcące się w kółko,
- dziecko, które kołysze się,
- dziecko chodzące na palcach,
- dziecko przeciwstawiające się zmianom,
- dziecko, które nie mówi odpowiednio do swojego wieku,
- dziecko, które w ogóle nie mówi,
- dziecko, które wydaje się ciężko opóźnione, ale czasami ma przebłyski normalnej lub wyjątkowej inteligencji.
	Inni autorzy podają dodatkowe symptomy autyzmu:
- Wypadki przedłużającego się kołysania lub/i uderzania głową.
- Obsesyjne zainteresowanie tymi samymi zabawkami.
- Powtarzanie tej samej zabawy.
- Domaganie się, żeby zostało samo.
- Brak współpracy i ruchów antycypacyjnych w trakcie podnoszenia.
     	Rok po opublikowaniu artykułu Kannera, pojawiła się publikacja austriackiego pediatry i psychiatry, Hansa Aspergera. Podjął on próby powiązania autyzmu z normalną zmiennością cech osobowości i inteligencji, które stanowią unikatowe podejście do rozumienia autyzmu. Rozpoczął swoje opisy przypadków następująco:
Poniżej opiszę pewien typ dzieci, interesujący z kilku powodów: dzieci, które łączy pewne istotne zaburzenie przejawiające się w charakterystyczny sposób we wszystkich behawioralnych i ekspresywnych zjawiskach. Wynikiem tego zaburzenia są znaczne charakterystyczne trudności w integracji społecznej. W wielu przypadkach nieumiejętność zintegrowania się z grupą społeczną jest najbardziej rzucającą się w oczy cechą, w innych jednak jest ona kompensowana szczególną oryginalnością myślenia lub doświadczania, która może prowadzić do wyjątkowych osiągnięć w późniejszym życiu.
	Podobnie jak Kanner, Asperger uważał, że zaburzenie kontaktu istniało na pewnym głębokim poziomie afektu i/lub instynktu. Obaj badacze podkreślali osobliwy charakter komunikowania się i trudności w adaptacji społecznej u dzieci z autyzmem. Zwracali również uwagę na stereotypie ruchowe i zagadkowy, niejednolity wzorzec osiągnięć intelektualnych. Obaj byli pod wrażeniem sporadycznych przejawów sprawności intelektualnej w wąskich dziedzinach.
	Wiedzę na temat zaburzenia opisanego przez Aspergera spopularyzowała Lorna Wing używając w swoim artykule w 1981r. terminu Asperger’s Syndrom (Zespół Aspergera). Zainteresowała się zjawiskiem występowania u niektórych dzieci klasycznych objawów autyzmu we wczesnym dzieciństwie. Dzieci te przejawiały jednocześnie dość dobry rozwój  mowy i procesów poznawczych. Miały jednak znaczne trudności w motorycznym i społecznym rozwoju. Badaczka uznała zatem, iż mają one kliniczne rysy syndromu opisanego wcześniej przez  Aspergera. Za specyficzne uznała:
•	Brak stanowczości.
•	Naiwność, nieodpowiednie, jednostronne zachowanie się.
•	Brak lub mała zdolność do nawiązywania przyjaźni.
•	Pedantyczna mowa z powtórzeniami.
•	Uboga niewerbalna komunikacja.
•	Intensywna koncentracja na danych przedmiotach.
•	Niezdarność i zaburzona koordynacja ruchów oraz nierówna asymetryczna postawa.                                                                                                        
Syndrom Aspergera uznany został jako sub-grupa w obrębie autyzmu, mająca własne kryteria. Zaburzenie to uznawane jest za częstsze od klasycznego autyzmu. Może również występować u dzieci, które nie uznano za autystyczne. Jednym powodów dla których L. Wing wprowadziła termin Asperger's Syndrom było przekonanie, iż dzieci z tym zaburzeniem różni od klasycznego autyzmu możliwość komunikowania się oraz postęp w rozwoju umysłowym.
Wydawać się może niezwykłym zbiegiem okoliczności fakt, że obaj autorzy użyli słowa autystyczny charakteryzując istotę tego zaburzenia. W rzeczywistości nie był to wcale zbieg okoliczności. Termin autyzm (autos, gr.sam) został już wcześniej wprowadzony w psychiatrii przez Eugeniusza Bleulera, jako określenie jednego z osiowych objawów schizofrenii. Oznaczał on zamknięcie się we własnym świecie i rozluźnienie dyscypliny logicznego myślenia. Początkowo odnosił się do pewnego szczególnie uderzającego zaburzenia w schizofrenii, charakteryzującego się zawężeniem relacji z ludźmi i światem zewnętrznym – zawężeniem tak silnym, że zdawało się wykluczać wszystko poza Ja chorego. Można je opisać jako wycofanie się z tkanki życia społecznego w głąb siebie. Stąd słowa autystyczny i autyzm. Dziś są używane
w odniesieniu do zaburzenia rozwojowego, które nazywamy autyzmem.
	W literaturze dotyczącej zagadnienia autyzmu funkcjonuje równolegle wiele definicji tego zaburzenia. Model definicji, która opisuje charakterystyczne objawy, symptomatologiczny, odwołujący się do etiologii zaburzenia (Kanner, Asperger, Wing); porównawczy, w którym zestawia się i porównuje zaburzenia występujące w chorobach i różnych stanach rozwojowych (J. Kruk-Lasocka zestawia autyzm ze schizofrenią, oligofrenią; K. Markiewicz i E. Ciećkiewicz porównywały procesy percepcyjne
w autyzmie, alalii sensorycznej i upośledzeniu umysłowym).
	Jak zauważa Joanna Kruk – Lasocka autyzm to zespół poważnych zaburzeń rozwojowych dziecka manifestujących się do 30 miesiąca życia, związanych z wrodzonymi dysfunkcjami układu nerwowego. Autorka uzupełnia definicję  o przyjętą powszechnie tzw. triadę zaburzeń, czyli:
•	Zaburzenie więzi międzyludzkich przejawiające się niewystarczającą świadomością egzystencji czy uczuć innych ludzi, trudnością naśladowania innych, wchodzenia z nimi w kontakty i więzi oraz rozumienia konwencji  w interakcjach społecznych.
•	Zaburzenie komunikacji i fantazji sprowadzające się do braku porozumiewania się werbalnego i pozawerbalnego, trudności w odgrywaniu ról i zabaw fikcyjno- iluzyjnych, upośledzenia zdolności inicjowania oraz podtrzymywania rozmowy.
•	Ograniczony repertuar aktywności i zainteresowań wyrażający się stereotypiami ruchowymi, uporczywym zajmowaniem się tymi samymi przedmiotami czy sprawami, zawężeniem, zainteresowań oraz  przejawami niepokoju przy nieznacznych już zmianach w otoczeniu.
	Tadeusz Gałkowski, uważa, iż autyzm dziecięcy jest rozległym zaburzeniem rozwojowym o charakterze kompleksowego syndromu z wieloma symptomami, nie w pełni jeszcze opisanymi. Zaburzenie to jest wysoce zróżnicowane i wielopostaciowe. Nie ma dwojga takich samych dzieci dotkniętych autyzmem.
Katarzyna Leśniewska autyzm definiuje jako rozległe zaburzenie rozwoju oddziaływujące na całość funkcjonowania dziecka. Jest to zespół zaburzeń w sferze zachowań społecznych i w sferze poznawczej, które rzutują na zdolności myślowe, percepcję oraz interakcyjną płaszczyznę rozwoju społecznego.
	Wg klasyfikacji ICD-10 autyzm należy do grupy tzw. całościowych zaburzeń rozwoju oznaczonych symbolem F84, nazwanych także spektrum autyzmu. Należą tu:
•	F84.0- autyzm dziecięcy
•	F84.1- autyzm atypowy
•	F84.2- zespół Retta
•	F84.3- inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne
•	F84.4- zaburzenia hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym
i ruchami stereotypowymi
•	F84.5- zespół Aspergera
•	F84.8- inne całościowe zaburzenia rozwojowe
•	F84.9- całościowe zaburzenia rozwojowe nieokreślone
Wspólną cechą chorób z kręgu spektrum autyzmu jest zaburzenie w komunikacji werbalnej i pozawerbalnej oraz trudności w rozumieniu zjawisk społecznych.
	Autyzm dziecięcy istniał zawsze, zatem nic dziwnego, że dotknięte nim dzieci znalazły się w utworach wybitnych pisarzy jako ich bahaterowie na długo wcześniej zanim w 1943 roku L. Kanner opublikował pierwszy ich systematyczny opis. Często przedstawiano motyw dziecka, które rozwijało się normalnie, a później zostało odmienione lub zabrane przez wróżkę. W podaniach ludowych możemy niekiedy spotkać się z opisem dzieci nie kontaktujących się z ludźmi. Dzieci te nie odczuwały również lęku przed niebezpieczeństwami. Wśród legend o następcach św. Franciszka z Asyżu, zwrócono uwagę na historię brata Junipera, którego charakteryzowały brak społecznej intuicji i skrajna naiwność. Pierwszy kliniczny opis dziecka autystycznego zawdzięczamy J. Itardowi, który zajął się edukacją chłopca, znalezionego w lasach Aveyron we Francji pod koniec XVIII wieku.

BIBLIOGRAFIA
U. Frith  "Autyzm. Wyjaśnienie tajemnicy."
A.F. Brauner "Dziecko zagubione w rzeczywistości. Historia autyzmu od czasów baśni o wróżkach."
C. Delacato "Dziwne, niepojęte Autystyczne dziecko."
 A. Maciarz, M. Biadasiewicz "Dziecko autystyczne z zespołem Aspergera."
L. Bobkowicz –Lewartowska "Autyzm dziecięcy, zagadnienia diagnozy i terapii."

Opracowała Agnieszka Wojdyło